HomeHome  GalleryGallery  FAQ - Pirs  BersvFAQ - Pirs Bersv  BigereBigere  Xwe register bikeXwe register bike  Bikarhner LsteBikarhner Lste  Bikarhner GrpBikarhner Grp  Tkeve  

Share | 
 

 CELADET BEDIRXAN ZIMAN KURD

Go down 
NivskarNe
JiRUHAR
Admin
avatar

Hejmara Neyan : 253
Registration date : 2006-12-08

MesajSernav: CELADET BEDIRXAN ZIMAN KURD   Mon Dec 11, 2006 3:03 pm

CELADET BEDIRXAN ZIMAN KURD








"Malxirabno! ma we ew end wext nne, hn ku ji bo hnbna ziman byan bi salan ve xebitne ro j dixebitin, ji bo ku bikaribin "fnfnoke" derewn bi lv bikin.

Kuro eyb e, erm e, feht e. An hn ziman xwe bibin an nebjin em Kurd in. B zimant ji we re ne tu rmet e. Ji me re rreyeke giran e.

Pesn, aba hezar proz ji wan re ku hn xwendin nivsandina ziman xwe bne bi v away mta heyna xwe xistine brka xwe ji bin bandora neteweyn byan derketine....."

Bel, xwendevann hje, ev gotinn jorn yn afrandrn alfabe gramera kurd ya latn Celadet Bedirxan e. Ew ji ronakbr, xwendekar zaneyn Kurd re van gotinn giran dibje, ji kurdan gil gazinan dike ku ima hn ziman xwe nabin.

Celadet Bedirxan keng van gotin gazinn giran kezebsot gotiye, hn dizanin? Di 15 Nsana 1941 de yan 63 sal ber niha gotiye. Li welat me 63 sal tam temenek yan emrek e. ro j dsa rewa ronakbr, xwendekar welatparzn kurdan eyn ye, heta mirov dikare bi hsan bje xeratir e. 59 sal ber ronakbrn me dikaribn bi kurd bipeyvin l nikaribn binivsin, ro ew him nikarin bipeyvin him j nikarin binivsin. Asmlasyon helandin btir xurtir bye. Nifn me yn n kurd ji br kirine dikin. Yan em li ber qelandin qedandin ne.

Bel, xwediy van gotinn zrn Celadet Bedirxan k ye, i kiriye i pirze, op berhem li pa xwe hitiye? Ka, em bi hev re temae bikin:

Celadet Al Bedirxan afrandr sazkar alfabe rastnivsa kurd ya latn ye. Bguman ber Celadet Bedirxan j heta di sala 1787 an de rojhilatnas tal Maurizio Garzon bi nav Grametkae Vocabolara della Lngua Kurd alfabe gramera kurd berhemeke nivsye. Ji der v dsa ber Celadet bi frans, ngilz, alman, rs, ermen bi gelek zimann din bror pirtkn bik li zer alfabe, rastnivsa ferhenga kurmanc hatine divsn. L Celadet Bedirxan ji wan hem berhemn p xwe kelk tecrbe girtine w li van zann avkaniyan bingeh alfabe gramera xwe ya kurman ya tkuz avtiye.

Celadet Al Bedirxan, ji malbata Bedirxaniyan e. Bedirxan mr Cizra Botan in. Celadet Al Bedirxan, law Emn Al Bedirxan bi xe ye. Ew, di sala 1897'an de, li Stanbl ji dayk bye ji dibistana destpk heta zanngeh li Stanbl xwendiye. Celadet dema mezin dibe, li dij padah Osman Abdulhemd tdikoe. Abdulhemd, Celadet bi malbata w ve kobar Yemen dike. Di sala 1908'an de Abdulhemd tkdie ew ji Yemen vegere Stanbl.

Di er Chan y Yekem de, dewleta Osman tk die, axa ku di bin dest Osman de b, ji aliy dewletn Serket ve t dagr kirin. Di bin serokatiya Mustafa Kemal de, li dij dagrkeran tkon dest p dike. Celadet j, di w er de, wek sereskerek bi Tirkan re, li dij dagrkeran er kir. Pitre ku Tirk bi ser dikevin, carek din vedigern ser Kurdan. Bi taybet r dibin ser Bedirxaniyan Bedirxaniyan carek din kober kirin. Celadet bi biray xwe Kamoran ve, v car direvn Almanyay li wir dest bi xwendina bilind kirin. end sal pitre Celadet li zanngeha Almanyay ji bea huqq mezn dibe.

Celadet Bedirxan, di sala 1930'an de die Lubnan pitre li am bi ch dibe. Li wir dest bi karbar poltk kultur dike. Celadet di rxistina Hoybn de ch xwe digire, alkar pitgiriya er Agiriy dike. Pit tkna er Agiriy, Celadet giraniya xebata xwe dide ser ziman wjeya kurd. Li am dest bi derxistina kovarn Hawar Ronah dike. Caladet Bedirxan cara yekem alfabeya kurd ya latn nivsand. Bi metodn modern gramera kurd amade dinivse. Di kovara Hawar de alfabe gramera xwe dide nasandin. W, b hejmar nivsar helbest dinivse. Ew di sala 1951' de, li Suriy die ser dilovaniya xwe.

Celadet di derheq kovara Hawar, alfabe ronakbrn kurd de weha dibje:

"Bel, alfabeya ku ji sala 1919'an ve ez l xebitm, min ew di w roj de, di rpeln Hawar de belav kir.

Kurmancn ku p hesyan hn w bne ro ziman xwe bi alfabeya xwe ya netew b dijwariy dinivsn. Kovar pirtkn ku ketine ap bi kfxwe dixwnin.

L Hawar gelek dom nekir. Hejmara w ya 26'an di 18' Tebaxa 1935'an de belav b. Ji hing ve Hawar nema derket.

L hm xwendin nivsandin, alfabe belav bb pit razandina Hawar j gelek her gav nebin j carcaran hin pirtk derdikevin. Digihin dest Kurmancan.

Di wan salan de j Kurdn ku brewer heyna xwe ne di dil wan de rmeta netewe welat heye, bi hnbna xwendin nivsandin ziman xwe xebitn zanna xwe p ve birin. Ew ne bi ten xebitn elimn, l xebitandin elimandin j. Bel ew ji v netewey b dibistan re bne dibistan. Dersa welatiyn xwe gotin ew ghandin. Ji wan mirovn nezan, mirovn xwenda ann p.

L yn ku xwe, bi gotin Kurdn qenc welatparz dihesibnin, wextn xwe bi kurtepistn p vala derbas kirin ji lew re hj (e) () ji hev ferq nakin. L ew bi ziman byan hineke wan bi endekan dizanin hn hene ku di wan zimanan de xwenda zanyarn xurt in j. L bi ziman xwe y mader, bi v ziman rn delal, bi ziman da dapr, bi zar kal kalikn xwe nizanin.

Mirov dibje qey ew ji bin hikm bandra byaniyan naxwazin derkevin hsr bi wan rn e.

Pitre Celadet Roger Lescot bi irova frans berhevdaniya kurd frans bi nav Gramera Kurmanc gramera her berfireh amadekirin. Wek ku t zann di van end saln daw de ev gramera Celadet Lescot wergerandin ziman alman tirk j.

Wek me di bernameyn xwe yn din de j da xuyakirin nasandin ku heta ro gelek alfabe gramern kurdmanc hatine nivsn, l hinek ji wan di nav refn pirtkxanan de mane ji der end Kurdn meraqdar piraniya Kurdan nav wan berheman nebihstin. Ji wan hineke din j alfabe gramera Celadet Bedirxan ji xwe re wek bingeh girtine hinek mijar termnoloj l zde kirine.

Piraniya berhemn weha j di nav jyana apemeniya kurd de bingeh nedtin di nav refn pirtkxanan de man. Alfabe gramera Celadet Bedirxan bi guhartinn bik ro di nav Kurdn de bingeh standart yektiya ziman kurd girtiye. ro masmediya kurd ya nivsk, ya deng ya wne v alfabe gramera Celadet Bedirxan bi kar tnin. Kurdan li ser w bi hevkirine.

Celadet Bedirxan Lescot rzimana kurd li gor rzimana frans ya pket amade kirine. Herdu grameran muqayese kirine herweha bi awayek detay berfireh li ser gramera kurd rawestane, prensb qannn rziman j re danne. Xala her girn j yek j ev e ku Celadet li gor gramera frans ya pket termnolojiya gramera kurd afirand ye.

Ev titek gelek mezin heja ye. Ev di ziman de ore e. L hezar mixabin ku niha hinek nivskarn me v termnolojiya zanist xerab dikin ji ber xwe ve gotinn n dibnin an j dixwazin termnolojiyeke n bikin. Qao ew kmasiyn Celadet dibnin. Bi v yek ser gelek kes tevlihev dikin. Ji der wan ew gramernivsn kurd byaniyn ku heta niha li ser termnlojiya gramera kurd xebitne j, heta niha gotin termnolojiyan wan di nav kurdan de ji der end gotinan ch negirtne. Celadet Bedirxan di v berhema xwe ya hja de ku ji destpka jyana xwe heta dawiya jyana xwe li ser xebitiye, ch daye devokn herm j.

Gramera kurd, bi gramera frans re muqasyekirin ji aliyek ve ba ji aliy din ve j ne ba e. Du zimann ji hev cuda ji aliy din ve mirov nikare bi zor zimanek qedexekir ku nehitine bi p bikeve frans ya ku di dinyay de ziman her pketiye bi hev re muqayese bike. Di v war de helbet hinek kmas a Celadet derketine hol.

Wek t zann zordayna ziman bi xwe re sergjiyan derdixe hol. Bi zorak nzkkirina kurd frans ne rast e. Ev meyl ro j di nav nivskar ronakbrn kurd de heye. Yn ku li welatn Ewropayn cy cy dijn dixwazin kurd li gor ew ziman byan y ku ew dizanin deforme bikin. Yn ku li Almanyay wek alman yn li Swd wek swd y li welatn ku bi ngilz dipeyn, ew kurdiya xwe bi w ziman re muqasyese dikin, ku ev titek ne rast zanyar.

Bel mirov dikare ji wan zimanan fde bibne, l ne ku la kurd j bixe form wan zimann byaniyn ku em kurd p dizanin dipeyvin.

Ji ber ku Celadet Bedirxan mirovek zimanzan b ji her aliy v li ser ziman kurd rawestaye. Awantajn Mr Celadet Bedirxan ew b ku ew ji der kurd end zimann din yn ewrop yn crann kurdan dizanib. Celadet bi zimann kurd, tirk, ereb, faris, frans, ngilz alman dizanib.

Dema mirov bala xwe dide Bingehn Gramera Kurmanc ku di saln 1943 an de, di kovara Hawar de nivsiye heta ya dawiya ku Celadet Roger Lescot bi hev re nivsne, gelek guhartin hene. Celadet di dema Hawar de j hertim xwe n kiriye gramera xwe di pratk de ceribandiye njentir duristir kiriye.
Vegere jor Go down
Profla bikarhner bibne http://amedkurd.bbfr.net
 
CELADET BEDIRXAN ZIMAN KURD
Vegere jor 
Rpel 1 ji 1

Permissions in this forum:Tu nikar bersv bide ser mesajn li ser v forum.
 :: F E R H E N G O K :: F E R H E N G O K-
Bie ser: