HomeHome  GalleryGallery  FAQ - Pirs  BersvFAQ - Pirs Bersv  BigereBigere  Xwe register bikeXwe register bike  Bikarhner LsteBikarhner Lste  Bikarhner GrpBikarhner Grp  Tkeve  

Share | 
 

 TAYBETIYN ALFABEYN NETEW

Go down 
NivskarNe
JiRUHAR
Admin
avatar

Hejmara Neyan : 253
Registration date : 2006-12-08

MesajSernav: TAYBETIYN ALFABEYN NETEW   Mon Dec 11, 2006 3:05 pm

TAYBETIYN ALFABEYN NETEW









Bel taybetiyn alfabeyn netew yn latn i ne? Dema alfabeyeke netew t gotin ji aliy pedagojk ve li ser kjan xalan radiwestin? Wek t zann ji 40-50 sal ve heta niha alfabeyeke me ya latn j heye ku ji aliy Celadetet Bedirxan ve hatiye amadekirin heta niha em di her war jiyana nivsk de bikar tnin. Bi v alfabaya Celadet bi hezaran pirtk, bi dehan kovar rojname hatine nivsn. Li Swd nzk 20 sal ye ku bi v alfabey di dibistann Swd de hndekar perwerdeya kurd t kirin. Di van saln daw de, gelek nivskarn Kurd heta end dem dezgehn kurd b ku ser xwe bi awayek zanyar pedagojk li ser alfabeyeke netew bnin di v war de lkolnan pk bnin, di her fersend de, li ser alfabeya Celadet Bedirxan gotbj dikin, li gor xwe kmasi aiyn alfabeya Celadet Bedirxan dinvsin an civn li dar dixin heta alfabeyn alternatv pk dikin. Li gor devoka gund an j herma xwe alfabeyn pirtp pk dikin l dtin alfabeyn wan di jiyana rojane de ch jiyan nabnin di nav end rojan de heta di nav end saetan de ji br dibin diin. Ka em di v war de bala xwe bidin ser afrandinn alfabeyn ewrop ku li ser hm alfabeya latn avakirine. Gelo taybetiyn hevbe n van alafabeyn netew i ne li ser i prensb hm alfabeyn xwe avtine?

1. Alfabe div li gor asta zann tgehtandina zarokn 6 7 sal be, ne li gor kesn temenmezin yn 20-30 sal be.

2. Alfabe ne li gor devokn herm be, div netew navend be. Dengn devokn herm gelek in. Li gor dengn sade hevbe yn devokan tp tn tespt kirin. Yan di her herm de dengn cih cih hene, li gor wan dengan tp nayn kirin, muterekn wan tn pejirandin. Bi v metod hejmara tpan km dibin. Em bjin ku li herma Serhed deng "" y "'" him j "p" him y "p'" hene, li hermn din ev herdu deng yek in, w dem di afirandina alfabey de ch nadin "'" "p'" a Serhediyana taybet wek hermn din tn bi lvkirin nivsn. Di dema berhevkirin nivsandina berhemn folklork an j bi devokn herm devberhem bn nivsn, mirov dikare ji bo taybetiyn deng herm li ser hin tpan aret dayne, l ji bo alfabe perwerde ya netew ev tpn aretkir nabin, div alfabe rzimaneke standart yekgir ya netew hebe. Zimanzan J. Lyons di v mijar de weha dibje:
"Di tu ziman de li tu ch ziman axaftin y nivs ne wek hev e. Ziman nivs nikare tam deng tona deng axaftin bike ser kaxez. Ji ber ku di ziman axaftin de, di gelek gotinan de tona deng tn guhartin. Bi nivsk ne mumkun e ku mirov wan deng aksanan li ser kaxez binivse."

3. Li gor zimanzanan dengn zimann Hnd-Ewrop heta 30-35 an in. Ji bo v koma ziman alfabeyn her tkuz ba yn ji 30 tp kmtir in. Kmbna tpn alfab hnkirin perwerdey hsantir ztir dike. Armanca hnkirin perwerdey ya her girng yek j j, hsakirina alfabe gramer ziman e.

4. Peyvn byan ku ketine nav ziman li gor wan dengn byan tp nayn kirin, her gel li gor taybetiya ziman xwe form dide wan peyvn byan ku di ziman wan t bi kar ann. Di deng formn wan de guhartin dikin. Wek nimne Tirkan bi hezaran peyv ji ereb kurd, faris frans girtine li gor ziman xwe bi lv dikin. Dsa, swd ji frans ngilz alman, bi hezaran peyv girtine li gor ziman xwe bi lv dikin. Swdiyan koka kurd ji tirkan girtine j re "kiosk" dibjin.

5. Di gelek zimann Hnd-Ewrop de gelek gotinn ku bi deng kurt dirj hene nzk hev in, bi heman tp dinivsin l di xwendin de li gor hevok mirov dizane ka di kjan watey de ye. Di v mijar de, ez d end nimne ji ziman swd bidim:

akt: dillinde, merasim
akt: belge, dosya
akt: bal, diqet
bakar: nanpijandin
backar: paveyin
bar: taz, rt
bar: kafeterya
cirkel: bazin, tar, xelek
cirkel: komika xwendin
dam: xanim, xatn
dam: bendav
fluga: m
fluga: nka mas girtin
fluga: papyon
fluga: nexweiya ku mirov bhi dibe.
hov: sim
hov: koka padah
hov: tora masiyan
gift: jehr, ax
gift: zewac,
jord: chan, dinya
jord: ax, xwel
en: bi qas
en: yek
en: dara hevirs
intern: girt, zndan
intern: navxwey, xwe bi xwe y
kron: tac
kron: pere
kr: koro
kr: ajotin
lumpen: pxwas
lumpen: esker
mening: nern,dtin
mening: wate
mening: armanc
mening: cumle

6. Hema hema di her ziman Hnd-Ewrop de hinek deng peyv hene kurt in hinek ji wan j dirj in l wateyn wan ne wek hev in. Di hinek zimanan de dengn dirj bi du tp y kurt j bi tpeke nivsin, hinek j bervaj, dengn kurt bi tu tpan deng dirj j bi tpeke nivsin; wek nimne swd prensba duhem bi kar tnin. Bel di ziman kurd de j end dengn weha kurt dirj hene, ku gelek nzk hev in. Wek pir pirr, ker kerr wd. Hinek nivskarn Kurd hene, ku dixwazin ji bo van dengn kurt dirj n kurd li alfabeya kurd zde bikin. Kesn weha her ku fersend dibnin di derheq van dengan de deng derdixin. Swd ji bo dengn kurt dirj j weha bi nivsna du tpan cudahiy didin dyarkirin. end mnak:

dam: jin, prek
damm: toz, gemar
ful: ps, kirt
full: tij, dagirt
glas: cam
galss: dondirme
hl: qul, kul
hll: ch, rex
jul: cejna zayn
(h)jul: tekerlek
lt: sivik
ltt: hsan
mal: bizz, gizz
mal: hrandin, pirandin
man: mirov
man: peya, zilam
mark: erd, ax
mark: nav perey alman
mars: meha adar
mars: gerekstrka mars
nacken: past
naken: taz
napp: mitok, memika derewn
napp: engela masgirtin
noll (nol): sifir
nl (nol): derz
om: l, j
om: heke
om: daeka di.. de
om: carek din, dubare
om: di derheq an di derbar titek de
prick: tam
prick: deq, xal
ras: njad, regez
ras: hezaz, erdemitn
ren: paqij, temz
ren: pezkv
rd: r, hucum
rdd: tirsonek
rt: rast, rast, durist
rtt: adalet, mafdar, hukum, tore
rtt: xwarin
tal: axaftin
tall: inara zer
tiger: piling
tigger: parskirin
scarf: arik, arpa
schampo: ampowan
schema: ema,
sex: e
sex: cns
sil: safik
sill: masiya ring
sker: dibe
skickar: hinartin, andin
skjuter: gulebarandin
skjorta: qutik, kiras
stjrna: strk
stjrta: ter, poik, dv
sg: dtin
sg: birek
val: hilbijartin
vall: mas
vas: guldank, vazo
vass: tjbn, tjkirin
var: her, her kes
var: lkera "bn".
var: li k
vila: rnitin, pdan
villa: xan
vst: leg, ekbend
vst: rojava
vg: r, kolan, cade
vgg: dwar
ker: ov, erdrakirin
ker: bi westeyek yn
n: hn, hj
n: ji
ndo: heya, heta
ndo: daw
de: vik vala, xir xal
de: qeder, arens
ver: di ser re
ver: bhtir, zde


Hinek nivskar rewenbrn me niha dibjin qey haya Celadet ji wan deng tpn ku ew dixwazin li alfabeya kurd zde bikin tune bye. Ji bo hinek tp van nimneyn jrn didin:

Ji bo tpa ""
ar: hejmar (4 )
`ar , xl, o ajotina ker, o dar.
Ji bo tpa "k"
ka: pirs; kan,
k`a kaya genim
kal: negeht,
kal: mr bi temen
kam: ritbet, esman dev,
k`am: moen, cercere
kar: ixul
kar : qezenc
ker: heywan,
k`er : y/ya ku nabhze
kr: krik,
k`r : ji ber krhatin.
Ji bo tpa "p"
par (nav m) : be, pejk,
par (hoker) : sala y
pr (nav nr) : pergal, edeb, zane,
p`r (rengdr) : jina bi temen)
Ji bo tpa "r"
pir: (ji bo derbasbna ser av),
pir: zehf, gelek
gur: heywan ku pez dixwe Gurr:
gur: qew, zde
Ji bo tpa "t"
Ta (hoker): heta, sib ta var
ta (n.m): a paldzm; ta girtin, ket taya mirin.
Ta (n.m): taq, qat. Xaniy s ta, ta kirin.

Dr. Nredn Zaza ku bi salan bi Celadet Bedirxan re hevalt kiriye di kovara hewar de nivsiye heta nav ehov Kurd l kirine, di v mijar de weha dinivse:

"Rehmet Mr Celadet dizan ku di ziman kurd de (kurmanc zaravayn din) btir 32 deng hene, wek 2H, 2K, 2L, 2R hin din. Ew wel didt ku di xwendin de, peyayn ku di dibistan de hn kurd bibin ew bikaribin van dengan ji hev derxin. Ji lewre, ew nedixwest ku elfabeya kurd girantir bike. Ez bi xwe, pejnn w rast dibnim. L ez wan nakime Mishefa Re, ne j Quran. Heke, sibe yn kurd didine xwendin (mamoste) yn kurd dixwnin bibnin ku bi v erebeya ha rven nabe, ew biv-nev li guhartina w bigerin."
(Hv Kovara anda Kurdiya Git, hejmar 1 1983-Pars)

avkaniyn nivsk

1. Mr Celadet bedirxan, berhevoka Hawar cilt-1 2

2. Malmssanij, Cizira Botanli Bedirxaniler ve Bedirxani Ailesi Derneginin Tutanaklari, Apec, Stockholm.1994

3. Josephson, Korduner Mrtenson, gren, Sprket, Natur och Kultur, Kristianstad- 1995

4. Ferhenga swd-kurd wergera Reo Zlan, Stockholm- 1989

5. Celadet elker, end Pirsn Alfabeya Kurd, Weann Roja N, Stockholm-1996

6. Lorenz Larsbo, Sprken
i vrlden, Almqvist &Wiksell Arlv- 1989

7. Hv Kovara anda Git, 1983, no1

8. Lillemor Swedenborg, svensk synonym ordbok, Stockholm- 1992
Vegere jor Go down
Profla bikarhner bibne http://amedkurd.bbfr.net
 
TAYBETIYN ALFABEYN NETEW
Vegere jor 
Rpel 1 ji 1

Permissions in this forum:Tu nikar bersv bide ser mesajn li ser v forum.
 :: F E R H E N G O K :: F E R H E N G O K-
Bie ser: