HomeHome  GalleryGallery  FAQ - Pirs  BersvFAQ - Pirs Bersv  BigereBigere  Xwe register bikeXwe register bike  Bikarhner LsteBikarhner Lste  Bikarhner GrpBikarhner Grp  Tkeve  

Share | 
 

 DROKA NIVS ALFABEY

Go down 
NivskarNe
JiRUHAR
Admin
avatar

Hejmara Neyan : 253
Registration date : 2006-12-08

MesajSernav: DROKA NIVS ALFABEY   Mon Dec 11, 2006 3:06 pm

DROKA NIVS ALFABEY








Li gor lkolnn arkeologan cara p sumer li Mezopotamyayber zayn (bz) li derdora saln 3500 li ser kevir lewheyn axik bi awayek sstematk wne kolane. Pitre wneyn xwe bast kirine ku mirov tbigehje. Ji wneyn weha hsan sstematk re pktogram dibjin. Ji ber ku sumer wneyn xwe li ser heriya il bi kam nivsne,detaliyn wan ji aliy arkeologan ve ba nehatine xwendin fm kirin. Pit sala 3000 sumer pktogramn xwe bi pxistine wek nivsar li ser lewheyn axik yn bik nivsne. Ji wan lewheyn axik hinek ji wan di firnan de ewitandine hinek ji wan j li ber tava roj hatine ewitandin.Wek nimne, dema wneya roj b kirin, div weha bast hsan be ku ji aliy herkes ve were naskirin zann. L bi ten ne kirin, herweha ew kes ku wneya roj bibne j, bizanibe ku ew di wateya "roj" an "dem" de hatiye kirin. Ku "roj" sembol nana "dem" an "zeman" bye. Ji wneyn weha yn watedar re deogram dibjin.

Herweha sstema pktogram deograman gelek zehmet tevlihev bne ji ber w yek sumeriyan bi qas 2000 sembol bi kar anne. Di proseseke din de kte na wne girtine ji w forma kte-wne rero dibjin fonogram. Fonogram di prosesa nivsna sumer de pngaveke gelek pket bye, xwendin nivsandin hsantir kiriye. Herweha bi alkariya fonogram hejmara semboln sumer ji 2000 daketine 600 .

Mtolojiya Gilgam bi w nivsara lewhey hatiye nivsn. Mirov dikare bje ku bi nivsna mtolojiya Gilgam rok romana yekemn hatiye nivsn. Bingeh wjeya nivsk bi nivsna Gilgam re dest p kiriye. Gilgam law Lugalbanda bye bi kmas ew qehreman pnc helbestn sumeriyan bye. Gilgam bi xwepadah sumeriyan y bajar rk bye. Li gor mtolojiy ew nv Xwed nv nsan bye. Li pey mirin geriya ye pit gelek byer servenn mezin dijwar ne derman mirin l derman ciwanbn dtiye. Lbel ber ku ew derman ciwanbniy bixwe marek re ew derman xwariye herweha ciwanbn j ji dest Gilgam ye. Gilgam di nav qehremann epoyiyn akad de j gelek populer bye. Varyanta mtolojiya Gilgam ya her ba bz di saln 668-627an de li ser 12 lewhayn suryan hatine nivsn ji aliy padah asur Assurbanpal ve li pirtkxana Nnovay hatine kom kirin.

Ziman sumer heta 2000 saln bz hatiye ji wir bi n ve, him ziman devk him j zimannivsk miriye. Arkeologn Ewrop pit zayn di saln 1800 de li Mezopotamyay li ser ziman anda sumeriyan lkolnn xwe hr kr kirine, di dawiy de gehitine w baweriy ku ro li chan tu gel nne ku bi ziman sumer dipeyive. L pit sumeriyan heta demek li herm asr, babl akad bi ziman sumer nivsandine. Ew j pitre destpkirine bi ziman xwe nivsne.
Pit zayn di 1920 de arkeologan li Boxazkoy di lkolnn xwe de rast hatine ku httan j bz di saln 3100 de nivsarn taybet bi kar anne. Ziman httan zimanek hnd-ewrop bye.

Li gor lkolnan bz di saln 3000 de li Misir j bi nav hieroglf wneyn yekbje li ser keviran hatine kolan. Herweha ji wir bi nve prosesa nivs li Mezopotamya li Misr ji hev cuda l peralel dom kirine. Di sstem prosesa misir de zde guhertin pketin nebne l di ya Mezopotamyay de her ku ye guhertin pketin bne. Pit sumeriyan, akad, htt, hr girt guhertin pketinn mezin di nivsara sumeriyan de kirine. Du varyantn nivsara misir hene: Heroglf herat. Heroglf li ser dwar, kevir metalan herat j li ser paprs hatine nivsn. Di saln 700 de herat bi pketiye ji gotin derbas kteyan bye bi talk hatiye nivsn. Piraniya nivsarn misr yn kevn li ser kevirn goristanan hatine nivsn. Ango goristan bne dibistan.

Akad di saln 2500 de nivsara sumer digrin bi p dixin. L bi ten di kar burokrasiy de bi kar tnin.
Di saln 2400 de v car htt nivsara akadiyan wek nimne digrin, bi ya xwe re muqayese dikin nivsara xwe xurt bi p dixin.Di saln 1700 de Hammrab dibe padah Babl.

Hammrab li chan cara p qann dinivse. Qanna Hammrab p li ser dort pitre li ser lewheyn bik t nivsn. Dort kevirn mezin in li nav bajr hatine daikandin ku her kes bikaribe bibne bixwne. Qanna Hammrab ji 282 madeyan pk hatiye. Herkes Hammrab nivskar qannas yekemn qebl dike. Di heman dem de li Babl ne ten nivs herweha matematk astronom j bi p ketine.

Di saln 1500 de hr di saln 1200 de j gir nivsara akad digrin bi kar tnin. Di w dem de nivsara gir ya her pket bye. Ev nivsar j her iqas li gor yn htt hriyan bi pket be j di asta bjeyan de maye negehtiye asteya kte tpan. Nvisara gir ya lewhey ku bingeh xwe ji pktograma sumer digirtib ji wir bi n ve, d temen dema xwe tij dike dimre. Pit 2000 sal ev sstema sumer ji bin ve dimire di na w de sstema misr xurt dibe, bi pdikeve, her ku xwe n dike.

Herweha di saln 1500 de n j li ser sstema gotinan nivsaraeke wney bi kar tnin. Ev li herma wan bi snor dimne belav nabe.

Ber zayn di saln 1000 de fenkiyn bblos di heroglfa misir de guhertineke mezin dikin. Ji 25 tpan sstemeke bblos cad dikin. Ji v sstema nivsar re dibjin bblos.

Di heman dem de li Filstn nivsara arem bi pdikeve bi tpn konsunent gelek tit dinivsin j re gotin nivsara aram. Di saln 500 (bz) de ji w nivsara aram, nivsarn hnd hebr dibin. Ev alfabe ji Rojhilata Navn heta Hndistan dibe alfabeyeke pirnetew. Pit 1000 sal ango pz di saln 500 de ji alfabeya hnd j alfabeya ereb dibe.

Yewnan (grek) di saln 725 an (bz) de 5 tpn bi dengdr (vokal) li sstema bblos an j bi navek din li ya fenk zde dikin ji re dibjin "alfabe." d alfabe hatib dtin. Dtina alfabey di teknk de pketin orea her mezin girng 'dibe. Alfabe bi hsan t bi kar ann. d xwendin nivsn hsa dibe. Alfabe demokras zanyariy bi xwe re tne. d ew pwstbna ku hinek kes bixwnin, tercme bikin hinek din j guhdariya wan bikin ji hol dihat rakirin. Bi alkariya bazirgann fenk yn deryay alfabeya yewnan li chan belav dibe. Herweha ji dema pktografiya sumer heta alfabeya yewnan ya dengdr 2575 sal heroglfa misir j 2275 sal derbas dibin.
Di v prosesa dr dirj de nivsar 4 sefhayn girng derbas dike:

1. Dema sumeriyan ku her wnek byerek an j hevokek dihat xwendin, j re pktogram digotin.
2. Dema nivsara bjey ku her iklek wateya gotinek dida.
3. Dema sstema kte ku nivsar bi kteyan dihatin xwendin.
4. Bi dtina tpan re d her dengek bi tpek hat nivsn nav alfab l hat kirin.

Ber zayni di saln 500 di alfaba yewnan de hinek guhertinn din tn kirin alfabeya etrsk ya latn dibin. Welatn Ewropa yn rojhilat formn kirl didin alfabeya yewnan alfabeya kirl peyda dibe. Ji aliy din ve alfabeya yewnan ber bi Romay dibin li wir tde guhertinn bik dikin j re dibjin alfabeya latn. Alfabeyn yewnan latn ji 22 tpan ya krl j ji 43 an pk t.

Ji nivsara fenk axeke din j cuda dibe j re alfaba aram dibjin. Di saln 500 (bz) de ew j dibe du be j ya hnd ya hebr dibin. 1000 sal pitre ango pz di saln 500 de ji alfaba hnd j alfabeya ereb derdikeve hol. Di v sedsal de ji ya n j ya Japon dize.

Hema hema di hem alfabeyan de tpn bik tune bne bi tpn mezin hatine nivsn. Pit zayn di saln 700 de li Ewropa bi nav karolnska alfabeyek bi tpn bik hatiye nivsn. Di saln 1500 de bi nav Behranavn alfabe him bi tpn mezin him j bi tpn bik t nivsn. Alfabeya latn v guhertina pket dipejrne bi v form n ango bi tpn mezin bik heta ro dom dike.
Rzkirina tpan ji ku t?

Li gor dtin texmnn arkeolog zimanzanan rzkirina tpn alfab bingeh xwe ji asronom astolojiy standine. Ango navn xwe ji termn herdu be zanist girtine. Ev j di destk de ji Sumer Misriyan dest p dike pitre girek bi p dixin. Di sala 1948an de arkeologan li Kurdistana Suriy kevirek axn ji bin erd derxistine ku gelek wne rza tpan li ser heye. Ev ji ber zayn ji sedsala 1200-1400 maye. Tp bi a, b g hatine rz kirin. Dema mirov dinere, Yewnaniyan j nav alfa, beta gama bi nav rz kiribn. Alfa "a" ye beta ji "b" gama ji "g" ye. Ev rzkirina kevn heta niha j hema hema ji hem alfabeyan re bye rbaz, a b di ser de mane l ch g hatiye guhertin.

Di sedsala 1800 de hem welatn Ewropa rza alfabeya kevn ango alfa betay ji xwe re sereke bingeh girtin, her netewe dewlet li gor deng ziman xwe li alfabeya latn tpn xweser l zde kirin.

avkaniyn nivsk

1. Randi och Gunnar Hland, National Encykklopedins Vrlds Historia, Band 1, Bokfrlaget Bra Bcker, Oslo- 2000

2. Rodney Castleden, r fr r Nr hnde vad i vrldhistorien, Bokfrlaget Trevi, Sdertlje-1996

3. Hans Herteel (Redaktr), Litteraturens Historia-1, P.A. Norstedt & Sners Frlag- 1985

4. Alf Henrikson & Bjrn Berg, Alla Tider En Vrldshistoria, En Trevibok frn Form- 1995

5. Ron Karter, ldre kulturer, Natur och Kultur, Sverige- 1992

6. Paulo Coelho, Beinci Dag rpel 121, Can yayinlari, stanbul-1998

7. Lorenz Larsbo, Sprk i Vrlden Allmn Sprkkunskap, Almqvist &Wiksell Lromedel-1989

8. Kerstin Erlandsson-Svevar & Hans Thorbjrnsson, Svenska Plus- Nonner Utbildning, Stockholm- 1996

9. Bonners Compaet- Lexkon 1998- Swd
Vegere jor Go down
Profla bikarhner bibne http://amedkurd.bbfr.net
 
DROKA NIVS ALFABEY
Vegere jor 
Rpel 1 ji 1

Permissions in this forum:Tu nikar bersv bide ser mesajn li ser v forum.
 :: F E R H E N G O K :: F E R H E N G O K-
Bie ser: